Khởi động từ (contactor) là thiết bị điện không thể thiếu trong hệ thống điều khiển động cơ, máy nén khí, bơm nước, thang máy hay tủ điện công nghiệp. Tuy nhiên, nhiều người vẫn còn băn khoăn về cách chọn khởi động từ sao cho phù hợp, vừa đảm bảo hiệu quả vận hành vừa tiết kiệm chi phí. Bài viết dưới đây Bảo An sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên lý, các tiêu chí và cách lựa chọn contactor theo từng ứng dụng thực tế.
Khởi động từ hay contactor là khí cụ điện hạ áp, có nhiệm vụ đóng ngắt dòng điện thường xuyên cho động cơ và các thiết bị điện công suất lớn. Với khả năng đóng cắt nhanh, khởi động từ giúp:
Điều khiển động cơ điện từ xa.
Bảo vệ mạch điện trước sự cố quá tải, ngắn mạch (kết hợp rơ le nhiệt).
Tăng độ an toàn và tuổi thọ thiết bị.
Trong thực tế, cách sử dụng contactor rất đa dạng: điều khiển bơm nước, quạt gió, hệ thống chiếu sáng công nghiệp, hoặc kết hợp trong mạch sao – tam giác để khởi động động cơ công suất lớn.
Khi lựa chọn khởi động từ, bạn cần quan tâm đến những yếu tố kỹ thuật sau:
Dòng điện định mức (In):
Phải lớn hơn dòng định mức của động cơ để tránh quá tải.
Ví dụ: động cơ 3 pha 7.5kW → dòng khoảng 15A → chọn contactor có dòng 25A.
Điện áp cuộn hút:
Có loại 24V, 110V, 220V hoặc 380V tùy hệ thống.
Cần chọn điện áp phù hợp với mạch điều khiển.
Công suất động cơ:
Mỗi contactor tương ứng với dải công suất (kW) cụ thể.
Bảng tra của nhà sản xuất giúp lựa chọn nhanh chóng.
Số cực và số tiếp điểm phụ:
Contactor thường có 3 cực chính (L1, L2, L3).
Tùy nhu cầu điều khiển, có thể cần thêm tiếp điểm phụ NO/NC.
Thương hiệu và chất lượng:
Ưu tiên các hãng uy tín như Schneider, Mitsubishi, LS, ABB, Siemens.
Đảm bảo an toàn, độ bền và linh kiện thay thế dễ dàng.
Đây chính là những lưu ý quan trọng trong cách lựa chọn contactor để đảm bảo hệ thống vận hành ổn định.
Việc tính toán giúp bạn chọn đúng loại contactor, tránh tình trạng quá tải hoặc lãng phí chi phí:
I = P / (√3 × U × cosφ × η)
Trong đó:
P: Công suất động cơ (kW).
U: Điện áp nguồn (V).
cosφ: Hệ số công suất (thường 0.8 – 0.9).
η: Hiệu suất động cơ (0.85 – 0.95).
Động cơ 11kW, 3 pha – 380V, cosφ = 0.85, η = 0.9.
→ Dòng tính toán: I ≈ 22A.
→ Chọn contactor có dòng định mức từ 32A trở lên.Như vậy, cách tính chọn contactor dựa trên công suất và dòng điện định mức giúp bạn đưa ra lựa chọn chính xác.
Khi lắp đặt tủ bù công suất, việc chọn contactor thông thường có thể gây hư hỏng tụ do dòng điện xung kích lớn. Do đó, cần sử dụng contactor chuyên dụng cho tụ bù (gắn thêm điện trở hạn dòng ở tiếp điểm).
Lý do cần chọn contactor chuyên cho tụ bù:
Giảm hiện tượng hồ quang khi đóng ngắt.
Tăng tuổi thọ tụ điện.
Đảm bảo hệ số công suất ổn định.
Nguyên tắc chọn:
Dòng điện định mức contactor ≥ 1.5 lần dòng của tụ.
Nên dùng contactor chuyên dụng của Schneider, ABB, LS.
Đây là lưu ý quan trọng trong cách chọn contactor cho tụ bù mà nhiều kỹ sư điện cần nắm vững.
Chọn theo môi trường làm việc: nơi có độ ẩm, bụi bẩn nên ưu tiên contactor có cấp bảo vệ cao.
Kiểm tra khả năng tương thích với thiết bị bảo vệ khác (MCCB, aptomat, rơ le nhiệt).
Lắp đặt và bảo dưỡng định kỳ để đảm bảo tuổi thọ contactor.
Luôn ưu tiên sản phẩm chính hãng để hạn chế rủi ro cháy nổ.
Kết luận: Qua bài viết, chúng ta đã tìm hiểu chi tiết về cách chọn khởi động từ: từ khái niệm, tiêu chí kỹ thuật, cách tính chọn contactor, đến ứng dụng đặc thù như cách chọn contactor cho tụ bù. Việc lựa chọn đúng contactor không chỉ giúp hệ thống vận hành an toàn, ổn định mà còn tiết kiệm chi phí lâu dài. Nếu bạn còn băn khoăn về cách lựa chọn contactor phù hợp cho hệ thống điện của mình, hãy liên hệ ngay với Bảo An – đơn vị cung cấp thiết bị điện công nghiệp chính hãng, tư vấn tận tình và giá cả cạnh tranh.
Để lựa chọn contactor phù hợp, bạn cần dựa vào công suất động cơ, dòng điện định mức, điện áp cuộn hút và điều kiện môi trường làm việc. Ngoài ra, nên ưu tiên các thương hiệu uy tín để đảm bảo độ bền và an toàn. Đây chính là nguyên tắc cơ bản trong cách lựa chọn contactor cho hệ thống điện công nghiệp.
Trong thực tế, cách sử dụng contactor phổ biến nhất là điều khiển động cơ 3 pha, khởi động sao – tam giác, vận hành bơm, quạt, thang máy hoặc tủ điện công nghiệp. Để đạt hiệu quả cao, contactor nên được kết hợp với rơ le nhiệt và aptomat để bảo vệ thiết bị khỏi quá tải, ngắn mạch.
Để xác định đúng contactor, bạn có thể tính dòng điện theo công thức:
I = P / (√3 × U × cosφ × η)
Trong đó: P là công suất động cơ, U là điện áp, cosφ là hệ số công suất, η là hiệu suất. Sau khi tính được dòng điện, hãy chọn contactor có dòng định mức lớn hơn ít nhất 20–30% so với kết quả. Đây là nguyên tắc cơ bản trong cách tính chọn contactor.
Khi dùng cho tủ bù công suất, contactor cần loại chuyên dụng để hạn chế dòng điện xung kích khi đóng ngắt tụ. Vì vậy, trong cách chọn contactor cho tụ bù, bạn nên chọn contactor có điện trở dập xung ở tiếp điểm và dòng định mức cao hơn dòng làm việc của tụ từ 1.5 lần trở lên. Điều này giúp bảo vệ tụ điện và nâng cao tuổi thọ hệ thống.
